Wat is een projectgebonden risicoanalyse bij explosievenopsporing?

Een projectgebonden risicoanalyse is één van de belangrijkste stappen binnen explosievenopsporing. In veel situaties is een historisch vooronderzoek explosieven verplicht voordat er überhaupt gebouwd of gegraven mag worden. Dit vooronderzoek (HVO) legt de basis: het is het moment waarop een deskundige alle historische risico’s van een specifiek projectgebied in kaart brengt. Hierbij kijkt men naar oude gevechtshandelingen, de omgeving, de bodemopbouw en de geplande werkzaamheden. Bovendien verplicht het Certificatieschema Opsporen Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO) deze analyse voordat de detectie of benadering mag plaatsvinden. In deze blog lees je wat een projectgebonden risicoanalyse precies inhoudt, hoe een expert deze uitvoert en waarom deze stap essentieel is voor de veiligheid van zowel onshore als offshore projecten.

Wanneer is een historisch vooronderzoek explosieven verplicht?

Voordat een gecertificeerd bedrijf een projectgebonden risicoanalyse kan opstellen, moet duidelijk zijn waar mogelijke gevaren liggen. Omdat de Arbowetgeving strak handhaaft op veilig werken in verdachte gebieden, is een historisch vooronderzoek explosieven verplicht als fundering voor elk vervolgstappenplan. Waar het HVO puur onderzoekt of en waar er historisch gezien munitie in de bodem ligt, kijkt de risicoanalyse daarentegen naar de praktijk. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als we gaan heien of graven op die specifieke locatie? Het HVO levert dus de noodzakelijke historische data, waarna de risicoanalyse dit vertaalt naar een concreet veiligheidsplan.

Wat is een projectgebonden risicoanalyse?

Een projectgebonden risicoanalyse is een gedetailleerde beoordeling van alle gevaren die kunnen ontstaan tijdens het opsporen van ontplofbare oorlogsresten. Omdat het document volledig aansluit op één specifiek project, beschrijft het nauwkeurig:

• Welke specifieke risico’s er op de locatie aanwezig zijn.

• Hoe groot deze risico’s precies zijn.

• Welke maatregelen het team moet nemen om deze risico’s te beheersen.

Het CS-OOO schrijft dwingend voor dat deze analyse gereed moet zijn vóórdat de detectie, benadering of identificatie begint. Daardoor vormt de risicoanalyse, samen met de data uit de locaties waar een historisch vooronderzoek explosieven verplicht bleek, de onmisbare basis voor het uiteindelijke projectplan. Dit document bepaalt uiteindelijk hoe het team het project safe kan uitvoeren.

Hoe stelt een deskundige een projectgebonden risicoanalyse op?

De risicoanalyse begint logischerwijs met het Historisch Vooronderzoek. Het HVO bepaalt immers of een gebied verdacht is en welke soorten OOO er mogelijk in de bodem liggen. Vervolgens vormt deze informatie de fundering voor de risicoanalyse.

Daarnaast onderzoekt de expert de actuele projectomstandigheden grondig:

• De exacte bodemopbouw (zoals zand, klei, veen, puin of sediment).

• De diepte waarop de OOO zich kunnen begeven.

• De eventuele aanwezigheid van kabels en leidingen.

• De nabijheid van kwetsbare bebouwing of vitale infrastructuur.

• De toegankelijkheid van het te onderzoeken terrein.

• De geplande werkzaamheden (zoals graven, baggeren, heien of boren).

• De directe omgeving (denk aan het publiek, verkeer, water of industrie).

Ten slotte beoordeelt de deskundige welke specifieke risico’s kunnen ontstaan tijdens de detectie, de benadering en de identificatie. Hierbij weegt hij of zij elk risico zorgvuldig af op basis van kans, impact en beheersbaarheid.

Welke risico’s worden beoordeeld?

De risicoanalyse richt zich op alle gevaren die kunnen ontstaan tijdens het opsporen van OOO. Dit omvat zowel technische risico’s als gevaren vanuit de omgeving.

Risico’s door explosieven

• Detonatie door mechanische belasting of onverwachte trillingen.

• Instabiliteit van munitie waarvan de exacte wapeningstoestand onbekend is.

• Gevaar voor fragmentatie (scherveneffect) bij een eventuele explosie.

• Secundaire explosies door de aanwezigheid van nabijgelegen objecten of leidingen.

Bodem- en omgevingsrisico’s

• Instortingsgevaar tijdens het ontgraven van de bodem.

• Beschadiging van kabels en leidingen in het werkgebied.

• Gevaar voor het publiek en passerend weg- of waterverkeer.

• Moeilijke werkomstandigheden door waterdruk, sterke stroming of slecht zicht.

• Beperkte werkruimte die de bewegingsvrijheid van het team hindert.

Risico’s tijdens de werkzaamheden

• Inzet van zwaar materieel, zoals graafmachines of specialistisch baggermaterieel.

• Fysieke gevaren bij handmatige ontgraving door de deskundigen.

• Verstoring van de bodem bij het detecteren met zware apparatuur.

• Werken in natte of instabiele grondlagen, wat extra stabiliteitsrisico’s meebrengt.

Het CS-OOO verplicht om elk risico afzonderlijk te beoordelen, zodat het bedrijf passende maatregelen kan vaststellen.

Veiligheidsmaatregelen binnen de risicoanalyse

De risicoanalyse beschrijft nauwkeurig welke maatregelen nodig zijn om de risico’s effectief te beheersen. Deze maatregelen hangen uiteraard sterk af van de specifieke werkzaamheden en de omgeving.

Veelvoorkomende maatregelen zijn bijvoorbeeld:

• Het instellen van een veilige perimeter rondom het werkgebied.

• Het strikt beperken van de toegang tot het projectgebied.

• Het verplichte gebruik van PBM’s, zoals explosieveilige kleding en veilige communicatiemiddelen.

• Het uitsluitend werken met gecertificeerde machines.

• De fysieke aanwezigheid van een Senior Deskundige tijdens risicovolle fasen.

• Het vooraf opstellen van heldere noodprocedures en evacuatieplannen.

• Het doelgericht beperken van trillingen en mechanische belasting.

• Het inzetten van extra toezicht bij werkzaamheden in stedelijke gebieden.

Bij offshore projecten zijn bovendien vaak aanvullende maatregelen nodig, zoals het uitvoeren van stabiliteitsberekeningen voor pontons, het hanteren van specifieke duikveiligheidsprotocollen, het inzetten van geavanceerde sonarondersteuning en het continu monitoren van de actuele stroming.

De rol van het CS-OOO

Het CS-OOO stelt zeer strikte eisen aan de projectgebonden risicoanalyse. Daarom moet de gecertificeerde partij het document:

• Aantoonbaar en volgens de richtlijnen opstellen.

• Verplicht opnemen in het volledige projectdossier.

• Laten uitvoeren door een erkende deskundige.

• Direct actualiseren bij tussentijdse wijzigingen.

• Actief gebruiken tijdens de uitvoering van het project.

Het CS-OOO benadrukt bovendien dat de risicoanalyse een levend document is. Dit betekent dat het team de analyse moet aanpassen zodra de omstandigheden veranderen. Denk hierbij aan plotseline weersveranderingen, nieuwe detectieresultaten of ingrijpende wijzigingen in de planning.

Praktijkvoorbeeld: risicoanalyse in een havengebied

In een groot havengebied voerde een deskundig team een projectgebonden risicoanalyse uit voorafgaand aan geplande baggerwerkzaamheden. Een degelijk historisch vooronderzoek explosieven verplicht stellen bleek hier de sleutel tot succes; het HVO wees vooraf al op de mogelijke aanwezigheid van afwerpmunitie en geschutmunitie.

Vervolgens identificeerde de risicoanalyse specifieke gevaren, zoals sterke stroming, beperkt zicht en de instabiliteit van sedimentlagen. Op basis van deze inzichten nam de projectleiding gerichte maatregelen. Zo zetten zij onder andere ROV’s (onderwaterrobots) in, stelden zij duikveiligheidszones in en beperkten zij de mechanische belasting op de bodem. Dankzij deze proactieve maatregelen verliep het project volledig veilig.

Veelgestelde vragen

Wat is het doel van een projectgebonden risicoanalyse?
Het doel is om alle risico’s binnen een specifiek projectgebied helder in kaart te brengen. Daarnaast legt het document vast welke maatregelen nodig zijn om deze gevaren te beheersen. Het vormt daardoor de veilige basis voor het detecteren, benaderen en identificeren van ontplofbare oorlogsresten.

Is een projectgebonden risicoanalyse verplicht volgens het CS-OOO?
Ja, absoluut. Het CS-OOO schrijft voor dat elk project waarin mogelijk OOO voorkomen, een goedgekeurde projectgebonden risicoanalyse moet bezitten voordat de feitelijke werkzaamheden starten.

Wie mag een projectgebonden risicoanalyse opstellen?
Alleen geregistreerde deskundigen die voldoen aan artikel 4.10 van het Arbeidsomstandighedenbesluit mogen dit document opstellen. Bovendien moeten zij werkzaam zijn binnen een CS-OOO of CS-VROO gecertificeerd bedrijf.

Past men de risicoanalyse aan als omstandigheden veranderen?
Ja, zeker. Omdat de risicoanalyse een levend document is, moet het team de analyse direct actualiseren wanneer nieuwe informatie, veranderde detectieresultaten of gewijzigde omstandigheden daar om vragen.

Is de projectgebonden risicoanalyse hetzelfde als het projectplan?
Nee, dat is het niet. De risicoanalyse is weliswaar een cruciaal onderdeel van het grotere projectplan, maar ze verschillen van elkaar. Het projectplan beschrijft namelijk de volledige werkwijze van A tot Z, terwijl de risicoanalyse zich specifiek focust op de gevaren en de bijbehorende veiligheidsmaatregelen.

Conclusie

Kortom, de projectgebonden risicoanalyse vormt het fundament voor veilig werken binnen elk OOO-project. Doordat we alle risico’s van een specifiek projectgebied systematisch beoordelen en vertalen naar concrete veiligheidsmaatregelen, ontstaat een werkwijze die volledig voldoet aan het CS-OOO en de wettelijke Arbo-verplichtingen. Het document zorgt er bovendien voor dat de detectie, de benadering en de identificatie gecontroleerd, voorspelbaar en zonder gevaar verlopen. Voor opdrachtgevers in de civiele techniek, offshore, industrie en overheid is een zorgvuldige risicoanalyse dan ook een absolute vereiste.

Freyr Trade & Services B.V. voert deze projectgebonden risicoanalyses en noodzakelijke vooronderzoeken uit volgens de allerhoogste normen. Neem contact met ons op om te ontdekken hoe wij jouw project optimaal en veilig kunnen ondersteunen in verdachte gebieden.